Bijzondere vogeltelling van Waddenzee tot Zuid-Afrika

Lepelaars in de Biesbosch

Is de Waddenzee nog steeds een zwakke schakel voor wadvogels? Dat is één van de vragen die spelen bij de megaklus die dit weekend van start gaat: de tweede integrale vogeltelling van alle vogels op de trekroute van het Arctische gebied tot aan Zuid-Afrika. In een maand tijd tellen 1.500 vogelliefhebbers in 30 landen, vele miljoenen watervogels. De telling begint dit weekend in de Nederlandse Waddenzee. 

Deze groot opgezette telling langs de hele Oost-Atlantische trekroute is bijzonder. Het is pas de tweede keer dat er gelijktijdig in alle landen die aan de trekroute liggen, wordt geteld. Bij de eerste telling in 2014 werden er bijna 15 miljoen vogels waargenomen langs de hele route. Voor Werelderfgoed Waddenzee was de wrange constatering dat het een zwakke schakel is in de internationale trekroute van vogels. Het kwam erop neer dat trekvogels die afhankelijk waren van de Waddenzee, het slecht deden. Vooral vogels die in de Waddenzee broeden, bleken kwetsbaar.

Haringvliet

De grootschalige telling wordt georganiseerd door het Programma naar een Rijke Waddenzee en gecoördineerd door Sovon Vogelonderzoek Nederland. WNF is een van de ondersteunende partners samen met Vogelbescherming Nederland, BirdLife International en Wetlands International. Naast het Waddengebied zijn ook andere kustgebieden in Nederland belangrijk voor deze trekvogels. Zo werkt WNF in een coalitie met andere organisaties aan een natuurlijker Haringvliet, waar ook trekvogels van zullen profiteren.

Tellen om te kunnen beschermen

De telling brengt in beeld hoe gezond trekvogelpopulaties zijn (gaan ze voor- of achteruit in aantal), waar de belangrijke overwinteringsplekken liggen en waar de knelpunten zitten. Zulke informatie is hard nodig, want daarmee kunnen we kwetsbare vogels als de kanoetstrandloper, lepelaar, scholekster en groenpootruiter beter en gerichter beschermen.

Voorbereiding simultaantelling

In Europa bestaat al een lange traditie van vogels tellen door vrijwilligers voor wetenschappelijke- en beleidsmatige doeleinden. Maar in Afrika bestaat die traditie nog niet. Daar is de telling zorgvuldig in de steigers gezet. De afgelopen jaren zijn er telprotocollen gemaakt en vogelaars opgeleid. Ook zijn veldgidsen, verrekijkers, en telescopen onder de tellers verspreid. En er zijn al veel steekproeftellingen uitgevoerd. Omdat het tellen van de uitgestrekte Afrikaanse wadplaten een zeer grote inspanning vergt, worden de nationale teams in een aantal landen aangevuld met enkele experts uit Europa.

900 vogelsoorten in Kameroen

Jaap van der Waarde, vogelkenner van WNF, gaat samen met lokale collega's tellen in Kameroen. In 2007 heeft hij in het West-Afrikaanse land samen met lokale collega's de allereerste telling opgezet. Toen werden zo'n 50-60.000 watervogels langs de Kameroense kust geteld. Hiertussen zaten voor Nederlanders bekende vogelsoorten zoals wulp, grutto en tureluur, die ook in Nederland broeden. De opvallendste waarneming was een grote groep Afrikaanse Schaarbek die gelijk stond aan 8% van de geschatte wereldpopulatie. Kameroen heeft maar liefst ruim 900 soorten vogels, waaronder bijna dertig inheemse soorten zoals de Afrikaanse schaarbek. Deze vogel wordt gekenmerkt door lange, zwarte, kromzwaard-vormige vleugels en een lange, feloranje snavel. De onderste helft van de snavel is veel langer dan de bovenste helft en afgeplat zoals scharen. Deze soort is sterk afhankelijk van rivieren die door dammen en zandwinning onder druk staan.

Haven

Elk jaar overwinteren ook trekvogels uit Europa in de natte gebieden van Kameroen. Jaap gaat zowel Europese als Afrikaanse vogels tellen: "Ik ben ontzettend benieuwd naar de verschillen met tien jaar geleden. Hoe veel kluten gaan we spotten,grutto's en tureluurs? In de tussenliggende periode is een haven aangelegd met steun van Port of Rotterdam. We gaan zien of vogels reageren op de nieuwe haven.". Hij gaat ook tellen in voormalig betwist grensgebied met Nigeria. Tien jaar geleden was dit nog een soort niemandsland, maar inmiddels hoort het stuk officieel bij Kameroen en zijn er waarschijnlijk meer ontwikkelingen die gevolgen kunnen hebben voor de vogels die van waterrijke gebieden afhankelijk zijn.

Werelderfgoed voor trekvogels?

Het uitwerken en analyseren van alle gegevens van Zuid-Afrika tot onze Waddenzee is een immense klus. De verwachting is dat de eerste resultaten halverwege 2017 bekend zullen zijn. Het eindrapport moet in 2018 duidelijk maken hoe de vogels langs de trekroute er voor staan en of onze Waddenzee zijn titel Werelderfgoed eer aan doet, of dat de Waddenzee nog steeds een probleem is voor veel van de Europese kusttrekvogels.